Objawy PCOS, które warto skonsultować z ginekologiem

PCOS objawy bywają mylone z typowymi dolegliwościami wieku dojrzewania, stresem albo skutkiem przybierania na wadze. Zespół policystycznych jajników to zaburzenie hormonalno-metaboliczne, które u każdej kobiety wygląda nieco inaczej. Jedna zgłasza się z powodu braku miesiączek, druga z trądziku, trzecia z trudnościami w zajściu w ciążę. Poniżej opisujemy sygnały, przy których wizyta u ginekologa ma sens, oraz to, jak wygląda diagnostyka i dalsze postępowanie.

Nieregularne miesiączki i problemy z owulacją: jak je rozpoznać?

Najczęstszym sygnałem jest zaburzony cykl. Według jednego z opracowań nieregularne miesiączki lub ich brak dotyczą ok. 90% pacjentek z PCOS, choć dokładne odsetki w różnych badaniach się różnią. Za wydłużone uznaje się cykle dłuższe niż 35 dni albo mniej niż 8 cykli w roku. Fachowo mówi się wtedy o skąpym miesiączkowaniu, a przy całkowitym braku krwawień o braku miesiączki.

Przyczyną jest zwykle rzadka lub nieobecna owulacja. Jajeczko nie dojrzewa i nie jest uwalniane regularnie, więc krwawienie przychodzi z opóźnieniem albo wcale. Czasem pojawiają się też krwawienia nieregularne, długie lub obfite, bo błona śluzowa macicy rozrasta się bez prawidłowej kontroli progesteronu.

Do lekarza warto zgłosić się, gdy:

• miesiączki nie pojawiają się przez 3 miesiące lub dłużej (poza ciążą),
• cykle regularnie trwają dłużej niż 35 dni,
• cykle są nieregularne od lat, a od pierwszej miesiączki minęły ponad 2-3 lata,
• krwawienia są bardzo obfite lub plamienia występują między miesiączkami.

Samo wydłużanie cyklu nie przesądza o PCOS, bo podobnie mogą działać choroby tarczycy, hiperprolaktynemia czy duży stres. Dlatego diagnoza zawsze wymaga wykluczenia innych przyczyn.

Trądzik, nadmierne owłosienie i wypadanie włosów: skórne objawy hiperandrogenizmu

Drugim filarem rozpoznania jest nadmiar androgenów, czyli hiperandrogenizm. Może być widoczny na skórze (kliniczny) albo wykryty w badaniach krwi (biochemiczny). Nie u każdej pacjentki jest dobrze widoczny, a nasilenie zależy też od uwarunkowań genetycznych i pochodzenia etnicznego.

Typowe objawy skórne to:

• hirsutyzm, czyli ciemne, grube owłosienie w miejscach typowych dla mężczyzn: nad górną wargą, na brodzie, wokół sutków, na brzuchu i wewnętrznej stronie ud,
• trądzik uporczywy, nawracający po leczeniu, często z zajęciem dolnej części twarzy, szyi i pleców,
• łysienie androgenowe, widoczne jako przerzedzenie włosów na szczycie głowy i powiększanie się przedziałka,
• rogowacenie ciemne, czyli ciemne, aksamitne przebarwienia w fałdach skóry (szyja, pachy), które często towarzyszą insulinooporności.

Jeśli kosmetyki i zwykłe leczenie trądziku nie działają, a do tego rosną włosy w nietypowych miejscach, to powód do konsultacji hormonalnej, nie tylko dermatologicznej. Ginekolog zleci między innymi oznaczenie testosteronu całkowitego i wolnego, czasem także DHEA-S oraz 17-hydroksyprogesteronu, aby wykluczyć inne źródła nadmiaru androgenów. Gwałtownie narastające owłosienie, głęboki głos lub wyraźne powiększenie łechtaczki wymagają pilniejszej diagnostyki, bo mogą wskazywać na guza produkującego hormony.

Insulinooporność, waga i objawy ogólne: co jeszcze może wskazywać na PCOS?

PCOS jest ściśle związany z zaburzeniami metabolicznymi. Wiele pacjentek ma insulinooporność, czyli osłabioną reakcję tkanek na insulinę. Trzustka produkuje jej więcej, a wysoki poziom insuliny dodatkowo pobudza jajniki do wytwarzania androgenów. Powstaje błędne koło, w którym zaburzenia metaboliczne i hormonalne wzajemnie się nasilają.

Do sygnałów należą przyrost masy ciała, zwłaszcza w okolicy brzucha, trudności z jej redukcją, senność po posiłkach, napady głodu na słodycze oraz ciemne przebarwienia skóry. Nie wolno jednak utożsamiać PCOS z otyłością. Zespół występuje także u szczupłych kobiet (tzw. lean PCOS), więc prawidłowa waga nie wyklucza diagnozy.

Z PCOS częściej współistnieją także inne problemy, o których warto wspomnieć lekarzowi:

• zaburzenia lipidowe, czyli nieprawidłowy poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi,
• stłuszczenie wątroby, które często towarzyszy insulinooporności,
• nadciśnienie tętnicze, które długo może nie dawać wyraźnych objawów,
• bezdech senny, szczególnie przy nadwadze: głośne chrapanie, wybudzanie się w nocy i zmęczenie mimo długiego snu wymagają oceny.

Nieleczony bezdech obciąża układ krążenia, dlatego nie warto zrzucać takich objawów wyłącznie na stres czy brak regeneracji.

Zobacz również: Praca tarczycy po 40-tce: co warto wiedzieć

Nie należy pomijać też sfery psychicznej. U kobiet z PCOS częściej występują objawy lękowe i depresyjne, obniżone poczucie własnej wartości oraz zaburzenia odżywiania. Częściowo wynika to z biologii choroby, a częściowo z obciążenia widocznymi objawami. Pomoc psychologa lub psychiatry jest tu pełnoprawną częścią leczenia.

PCOS jakie badania: jak wygląda diagnostyka i kryteria rotterdamskie?

Rozpoznanie opiera się na kryteriach rotterdamskich. PCOS stwierdza się, gdy występują co najmniej dwa z trzech elementów: rzadka lub nieobecna owulacja, kliniczne lub biochemiczne objawy hiperandrogenizmu oraz policystyczne jajniki w USG. Warunkiem jest wykluczenie innych chorób o podobnym obrazie.

W praktyce stosuje się także oznaczenie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego. Za wartości referencyjne przyjmuje się zwykle 1-3 ng/ml. Wynik powyżej 3 ng/ml może przemawiać za PCOS, a powyżej 5 ng/ml jest częściej spotykany w tym zespole, zaś wartości powyżej 7 ng/ml bywają łączone z cięższym przebiegiem. Interpretacja zależy od laboratorium, wieku i metody oznaczenia, dlatego sam wynik AMH nie rozstrzyga o diagnozie.

U młodych dziewcząt tuż po pierwszej miesiączce rozpoznanie stawia się ostrożniej, bo nieregularne cykle są wtedy fizjologiczne, a obraz jajników w USG bywa mylący.

PCOS leczenie, dieta i ciąża: co dalej po rozpoznaniu?

Leczenie zależy od tego, co dokucza najbardziej i czy pacjentka planuje ciążę. PCOS nie da się całkowicie wyleczyć, ale objawy można skutecznie kontrolować. Przy braku planów ciążowych lekarz często proponuje terapię hormonalną regulującą cykl i osłabiającą działanie androgenów. Przy insulinooporności rozważa się leki poprawiające wrażliwość na insulinę, a przy uciążliwym hirsutyzmie leczenie przeciwandrogenowe, zwykle łączone z metodami kosmetycznymi. Wszystkie te leki dobiera i monitoruje lekarz.

Jak dieta i styl życia wspierają leczenie PCOS?

Styl życia jest podstawą terapii. Przy nadwadze nawet umiarkowana redukcja masy ciała bywa związana z poprawą regularności cykli i wskaźników metabolicznych. PCOS dieta nie ma jednej wersji: zwykle zaleca się posiłki o niskim indeksie glikemicznym, dużo warzyw, pełnoziarniste produkty, białko i zdrowe tłuszcze oraz ograniczenie cukrów prostych i produktów wysoko przetworzonych.

Dieta wspiera leczenie, ale nie zastępuje go. Pomaga też regularna aktywność, łącząca trening wytrzymałościowy z siłowym, oraz wystarczająca ilość snu. Indywidualny jadłospis najlepiej ułożyć z dietetykiem klinicznym.

Jak PCOS wpływa na ciążę i płodność?

PCOS a ciąża to częsty powód wizyty. Rzadka owulacja utrudnia zajście w ciążę, ale nie oznacza niepłodności absolutnej. O niepłodności mówi się, gdy po co najmniej 12 miesiącach regularnego współżycia bez zabezpieczenia nie dochodzi do ciąży. Kobiety z PCOS, które planują dziecko, powinny zgłosić się wcześniej, zwłaszcza przy bardzo rzadkich miesiączkach.

Dostępne jest leczenie stymulujące owulację, a w trudniejszych przypadkach metody wspomaganego rozrodu. Ciąża przy PCOS wymaga uważniejszej opieki, bo częściej występuje cukrzyca ciążowa i nadciśnienie.

Umów wizytę, jeśli rozpoznajesz u siebie kilka opisanych sygnałów, a zwłaszcza nieregularne cykle w połączeniu z objawami skórnymi lub trudnościami z zajściem w ciążę. Warto przynieść zapiski z długością cykli i wyniki dotychczasowych badań, bo ułatwią lekarzowi ocenę sytuacji.